Kloosterplein in oude foto's

Kloosterplein
Kloosterplein

.. maar eerst even het verhaal van het Kloosterplein of eigenlijk het kapittelgebied, waar Sittard is ontstaan.
Het Kloosterplein was de plek van de voorburcht van het oorspronkelijke huis van de heren van Sittard, aan de oude Markt. Bij het stichten van het kapittel in 1299 stelde Walram de Rosse dit gebied ter beschikking aan de kanunniken voor de bouw van hun woningen. Zo ontstond het eigen rechtsgebied van de kanunniken, het claustrum of immuniteit. De benaming “Kloosterplein” verwijst dus niet naar een voormalig klooster maar is afgeleid van “claustrum” (van het Latijnse “claudere” = sluiten), een afgebakend gebied, een onafhankelijk “staatje” binnen de stad waar alleen de leden van het kapittel mochten wonen met hun verwanten en personeel. De autoriteiten van de stad hadden er geen zeggenschap; die berustte bij de kanunniken van het kapittel zelf. Hier pasten de kanunniken geen burgerlijk, maar kerkelijk recht toe; het was een kerkelijke immuniteit. Aan dit privilege kwam pas na iets meer dan 500 jaar een eind toen het kapittel in de Frans Tijd (1802) werd opgeheven.
Al die eeuwen mochten alleen de leden van het kapittel bouwen in dit gebied. De bouwbeperking is ook de reden dat er zich geen commerciële activiteiten konden ontwikkelen en daardoor is dit oudste stuk van Sittard vrij gaaf bewaard gebleven als woongebied maar vooral als een fraai voorbeeld van een kerkelijke immuniteit.


Kloosterplein
Kloosterplein

1. foto uit periode: 1894
In het midden van deze foto, onder de toren van de St.petruskerk, zien we het voormalige schoolgebouw van de “Sjtadssjool”. De stadsschool werd 1 oktober 1862 in gebruik genomen. Er waren vier lokalen plus een woning voor de hoofdonderwijzer. Na de gelijkstelling van het openbaar en het bijzonder onderwijs liep het aantal leerlingen sterk terug en werd de school in 1937 gesloten.
Vanaf 1976 was er onder andere het bekend jongerencentrum “Donkiesjot” gevestigd dat in die tijd tot de belangrijkste poppodia van Nederland behoorde. “Donkiesjot” ontstond in de jaren zestig van de vorige eeuw en vond aanvankelijk onderdak in een zwart-wit geblokt geverfd pand aan de toen nog bestaande stadswal aan het Tempelplein.
Momenteel is in de voormalige stadsschool het Museum Het Domein gevestigd, een relatief jong museum voor hedendaagse kunst en stedelijke historie en archeologie. Hier worden de geschiedenis van stad en streek en de nieuwste ontwikkelingen in de internationale hedendaagse kunst getoond.

Kaart    

Deken Tijssenstraat Kapittelstraat


Kloosterplein
Kloosterplein

2. foto uit periode: 1895
Kloosterplein vóór 1900.
Links zien we nog één van de twee poorten van de Tiendschuur. Daarnaast het Hotel Kloosterplein en daarnaast het dekenaat (huigige pastorie) op de hoek met de Gats. Achterdoor hebben we zicht op het kapittelhuis en de toren van de St. Petruskerk ofwel Grote Kerk.
Geheel rechts zien we het huidige "Jochem Erenshoes", dit voormalige verenigingslokaal werd door de Ursulinen in 1900 aangekocht en met een verdieping uitgebreid om er een bewaarschool in te huisvesten. Na het vertrek van de zusters is het opnieuw een verenigingslokaal geworden, vernoemd naar de jong gestorven Sittardse troubadour Jo Erens. Hier heeft het pand nog maar één verdieping, dus de foto is vóór 1906 genomen.
Het witte huis rechts (achter de boom) was van Herman Clerx. Hij was als “scholaster” of “scholasticus” hoofd van de kapittelschool. Dit huis staat op de locatie waar sinds de jaren ‘20 van de vorige eeuw de Deken Tijssenstraat loopt.
De originele gevelsteen bevat een chronogram waarop in romeinse cijfers het jaartal 1680 te lezen is. Herman Clercx leidde dus de kapittelschool en bouwde het huis in 1680.
Een scholaster was verantwoordelijk voor het onderwijs. De oudst bekende Sittardse scholaster is Johan van Boechoven die in 1312 vermeld wordt. De scholaster werd door een ondermeester bijgestaan. De leerlingen kregen een morele en intellectuele vorming die voorbereidde op het priesterschap of op hoge wereldlijke ambten.

Kaart    

Kapittelstraat Kerken & Basiliek


Kloosterplein
Kloosterplein

3. foto uit periode: 1900
Kloosterpein vóór 1906, met links een voormalig (witte) Kapittelhuis uit 1664. Dit kapittelhuis werd in 1910 afgebroken voor de bouw van het huis notaris van Wessem.
Op de achtergrond het Ursulinen Pensionaat met nog de "oude" dakkapellen. De rechtervleugel van het Klooster heeft hier nog 3 bouwlagen. In 1906 werd dit gedeelte verhoogd naar vijf bouwlagen.

Kaart    

Kloosters


Kloosterplein
Kloosterplein

4. foto uit periode: 1910
Een van de mooiste en meest markante huizen van Sittard vind ik persoonlijk dit pand aan het Kloosterplein 1.
Dit herenhuis (eclectische stijl) werd in 1910 gebouwd door notaris van Wessem. De villa werd gebouwd op de locatie van een voormalig kapittelhuis uit 1664, dat met het oog op deze nieuwbouw werd gesloopt.

Kaart    


Kloosterplein
Kloosterplein

5. foto uit periode: 1925
Deze foto is waarschijnlijk ergens jaren 20 van de vorige eeuw.
Zo te zien is hier de Deken Tijssenstraat al open, dit is de jaren 20 gerealiseerd.
We zien een processie, waarschijnlijk tijdens het St.Joep jaarfeest.


Kloosterplein
Kloosterplein

6. foto uit periode: 1930
Het witte pand met de twee poorten en het hoge dak is de voormalige Tiendschuur van het kapittel van de Grote Kerk aan het Kloosterplein, binnen hun immuniteitsgebied.
Het kapittel had in de regio veel bezittingen en grote gebieden waarover het tiendrecht kon worden uitgeoefend, een soort belasting (één tiende van de opbrengst), betaald in natura, meestal landbouwproducten. Deze werden opgeslagen in deze schuur die oorspronkelijk beschikte over drie grote inrijpoorten. Onder het hoge dak bevonden zich meerdere graanzolders. De tiendschuur kon de opbrengst van 30-40 ha landbouwgrond bergen. Alles werd gebruikt voor de eigen huishouding van de kanunniken en een eventueel overschot werd in hun voordeel verkocht.

Kaart    


Kloosterplein
Kloosterplein

7. foto uit periode: 1943
Reliëf ter herinnering aan de stadsrechten die graaf Walram II in 1243 aan Sittard verleende.
Als herinnering aan de viering voor 700 jaar stadsrechten in 1943 werd in de zuidelijke gevel van het Bisschoppelijk College deze terracotta gedenksteen ingemetseld. Vanwege de oorlog werd dit feit pas herdacht in 1948. Bijna vijftig jaar later werd deze steen in de voorgevel van het "Jochem Erenshoes" geplaatst.
In 1243 ontving het domein Sittard van Walram II en zijn moeder Elisabeth van Bar stadsrechten als tegenprestatie voor de bescherming van moeder en zoon. De ontwikkeling van Sittard werd hierdoor sterk bevorderd. Sittard omvatte in die tijd de villa Sittard en de kerkdorpen Wehr en Broeksittard.
Op dit reliëf dat ontworpen werd door Charles Tangelder, is Walram de Goede, gezeten op het paard, te zien terwijl hij de sleutel van de stad aan de geknielde schout overhandigt. Verder zijn een boer en een mijnwerker afgebeeld, symbool voor de beroepsgroepen waar de Sittardse economie in de eerste helft van de vorige eeuw op steunde. Ook afgebeeld is de toren van de Grote Kerk zoals die er uitzag toen hij in 1857 door de bliksem getroffen werd.

Kaart